1. Społeczeństwo organizacyjne
25 lipca 2010 Współczesne rozwinięte społeczeństwa charakteryzuje wielka w nich ilość organizacji, które obejmują swym zasięgiem niemal całą aktywność ludzi – praca zawodowa, nauka, odpoczynek a nawet życie rodzinne ujęte są w ramy różnych organizacji. Społeczeństwa przemysłowe już na początku naszego wieku nazwano „społeczeństwami organizacyjnymi”, a ukształtowany przez wielkie organizacje typ osobowości – „człowiekiem organizacji”. Od tamtych czasów do współczesności ilość organizacji i ich kontrola nad życiem jednostki i społeczeństwa jeszcze bardziej spotęgowała się.
Niewiele jest obecnie dziedzin życia jednostki i społeczeństwa, które nie byłyby objęte wpływami różnych organizacji. Organizacje obejmują wszystkie najważniejsze funkcje społeczeństwa; produkcję dóbr materialnych, utrzymanie porządku, kształcenie i wychowanie nowych pokoleń, ochronę zdrowia, wypoczynek, załatwianie wszelkich spraw osobistych, rodzinnych itp.
„Świat współczesny – jak pisze M.Hirszowicz jest światem organizacji. Potrzeby produkcyjne i naukowe, oświatowe i wychowawcze, polityczne i porządkowe, sanitarne i rekreacyjne zaspokajane są przez różnorakie organizacje. Ludzie pracują, uczą się, badają, świadczą usługi i korzystają z usług w określonych organizacyjnych ramach, które kształtują oblicze społeczeństw przemysłowych i wyznaczają jednostkom zinstytucjonalizowane tory działań, zachowań i kontaktów”. [4 str. 11].
W historii ludzkości można – zdaniem M.Hirszowicz – wyróżnić trzy etapy rozwoju struktur organizacji:
1) Społeczeństwa pierwotne.
Cechuje je brak podziału pracy, wspólnotowość, brak wyodrębnionych zespołów wykonujących specjalne zadania, istnieją tam tylko zalążki ról społecznych ale nie organizacji np. istnieją kapłani ale bez kościołów, wodzowie ale bez państwa itp.
2) Społeczeństwa rolnicze (niewolnicze i feudalne).
Produkcja dóbr materialnych dokonywała się w gospodarstwie lub warsztacie rzemieślniczym obsługiwanym przez rodzinę, albo niewolników, albo chłopów pańszczyźnianych z przeznaczeniem dużej części wyprodukowanych dóbr na zaspokojenie własnych potrzeb. W tych społeczeństwach nastąpił znaczny podział pracy i zróżnicowanie ról społecznych (zawodowych). Role te były regulowane głównie tradycją i zwyczajem. „Niewielka liczebność zespołów kooperujących sprawiała, że normy współdziałania, nawet jeśli były w dużym stopniu zinstytucjonalizowane, nie depersonalizowały się, lecz funkcjonowały przede wszystkim jako wzory kulturowe, akceptowane i egzekwowane przez małe społeczności”.[4 str. 21]. W tych społeczeństwach wykształciły się pierwsze organizacje, w szczególności: państwo, kościół i szkoła.
3) Społeczeństwo przemysłowe.
Cechuje je daleko posunięty podział pracy i wielka ilość organizacji, działających w oparciu o sformalizowane normy prawne a nie tradycyjne normy kulturowe. Praca zawodowa została oderwana od życia domowego, rodzinnego i poddana regułom kontraktu oraz podporządkowania organizacyjnego. „Coraz bardziej zorganizowane formy przybierają także te strony działalności społecznej, które do niedawna pozostawały w sferze aktywności indywidualnej: zamiast pojedynczych lekarzy mamy szpitale, kliniki i ośrodki zdrowia, zamiast adwokatów – olbrzymie biura porad prawnych, zamiast architektów – przedsiębiorstwa projektowe, zamiast trup aktorskich i zespołów objazdowych – przedsiębiorstwa giganty, zapewniające rozrywki milionom widzów.