3.3. Wybrane zasady formułowania pytań kwestionariuszowych i budowania ankiety

Biorąc do ręki poprawnie  pod względem metodologicznym ułożoną ankietę, wydaje nam się, że formułowanie pytań jest łatwym zadaniem. Pytania są proste, jasno sformułowane, ankieta niemal sama zachęca nas do udzielania odpowiedzi, pasuje do naszych poglądów i sytuacji. Tymczasem, aby respondent mógł tak odbierać ankietę, jej autor musi  przestrzegać wiele zasad i postulatów metodologicznych, często trudnych do spełnienia. Jakkolwiek nie ma jednoznacznych wytycznych, jak zbudować idealny, pozbawiony wad kwestionariusz, są jednak zasady, których przestrzeganie chroni badacza przed najbardziej rażącymi błędami, które mogłyby spowodować,  że zebrany materiał byłby mało wartościowy.

Zamieszczony poniżej katalog podstawowych zasad formułowania pytań i układania kwestionariusza ankiety, przyda się badaczowi nie mającemu doświadczenia w tej dziedzinie, do kontroli, czy zbudowana przez niego ankieta nie zawiera najbardziej rażących błędów metodologicznych[1].

1.Każde pytanie w ankiecie powinno wynikać z problemu badawczego.

Kwestionariusz  nie powinien być zbiorem pytań przypadkowo zebranych lub zapożyczonych z innych ankiet. Należy zadbać o to, by w kwestionariuszu znalazły się wszystkie pytania niezbędne do rozwiązania problemu badawczego oraz o to, aby nie było pytań zbędnych, sformułowanych na zapas, “bo to się może przydać”.

2.Kwestionariusz powinien być poprawny pod względem gramatycznym i graficznym.

Zaleca się, aby wszystkie pytania były pisane w tej samej formie gramatycznej (w takiej samej osobie i czasie – dotyczy to także kafeterii). Do respondenta należy zwracać się w formie osobowej i przyjętej w danym środowisku np. Pan, Pani, Państwo lub przez Ty, a nie w formie bezosobowej np. “Jaką można wyrazić opinię o…” lub w postaci haseł: “wiek”, “miejsce urodzenia”. Ważna jest także szata graficzna kwestionariusza, a w szczególności:

  • druk powinien być wyraźny, dobrze czytelny, na dobrym papierze,
  • każde pytanie powinno mieścić się na jednej stronie, nie wolno dzielić pytania między dwie strony,
  • kwestionariusz powinien być poprawny stylistycznie i ortograficznie,
  • właściwe rozmieszczenie pytań, tzn. zachować odstępy między pytaniami, by wyraźnie się odróżniały wizualnie,  zostawić wystarczające miejsce na zapisanie odpowiedzi na pytanie otwarte,
  • unikać zbyt dużych tabel, gęsto liniowanych, gdzie trudno jest cokolwiek zapisać, unikać tabel zbyt skomplikowanych, unikać całych serii tabel na stronie kwestionariusza.

Przykłady pytań niepoprawnych pod względem gramatycznym:

Jak spędzał Pan czas wolny po pracy w ostatnim tygodniu:

uczyłem się,

opieka nad dzieckiem,

był Pan w kinie,

spał Pan,

teatr, filharmonia,

oglądałem telewizję.

Pytania – hasła:      – wiek

- miejsce pracy

Czy wykonuje Pan(i) pracę zgodną z Pana(i) wykształceniem?

tak,

nie,

jest mi to obojętne

nie mam innej możliwości.

Które z niżej wymienionych grup ludzi wchodzących w skład  społeczeństwa             polskiego są Pana(i) zdaniem niechętne wobec siebie, które obojętne, a które            są solidarne:

niechętni

obojętni

zgoda

solidarność

robotnicy – chłopi

robotnicy – inteligenci

chłopi – inteligenci


[1] Opracowano na podstawie: [4],[9],[15],[19].

Refarat został znaleziony:

  • zasady poprawnej budowy kwestionariusza