3. Socjologia organizacji
25 lipca 2010
Historia
Współczesna socjologia organizacji nie ma swego „ojca–założyciela”. Trudno ustalić, kto po raz pierwszy użył nazwy „socjologia organizacji”. Wiadomo jednak, że socjologia organizacji wyrosła z długiej tradycji badań społecznych warunków i skutków rozwoju przemysłu i wielkich organizacji gospodarczych dla życia społecznego w cywilizacji przemysłowej. Socjologia organizacji ma więc wspólne korzenie z socjologią pracy i przemysłu.
„Poważnym dla socjologii organizacji źródłem, z którego pochodzi wiele teoretycznych koncepcji, empirycznych ustaleń czy socjotechnicznych dyrektyw – pisze K.Doktór – jest socjologia przemysłu. Socjologowie przemysłu bowiem zgromadzili liczny materiał opisowy o kopalniach, stoczniach, laboratoriach badawczych, fabrykach metalowych, elektrowniach. /…/. Z socjologii przemysłu, z socjologii pracy przeszło także wiele wątków tematycznych po dziś dzień kontynuowanych jak na przykład
rozważania nad relacją między formalnymi czy nieformalnymi układami w organizacji. [5 str. 16].
Niektóre zagadnienia wchodzące w zakres badań współczesnej socjologii organizacji były przedmiotem analiz już w XIX wieku dokonywanych
przez twórców socjologii jako nauki, a więc takich uczonych jak A.Comte, H.Spencer, K.Marks czy C.H.Saint-Simon. „Ojcowie” socjologii zwrócili uwagę na to, że w nowej rodzącej się cywilizacji przemysłowej stosunki między ludźmi ujmowane są coraz bardziej w ramy organizacji. Cechą społeczeństw przemysłowych jest „organizacyjność” czyli wzrastająca ilość
organizacji i wzrost ich znaczenia w życiu społeczeństw i jednostek.
Na początku XX wieku największy wkład w rozwój socjologii organizacji wniósł wybitny socjolog i ekonomista niemiecki M.Weber. Zajął się analizą władzy w organizacji, struktury organizacji formalnej i zasad funkcjonowania organizacji zapewniających jej ład wewnętrzny. Inni socjologowie z tego okresu E.Durkheim i T.Veblen zwrócili uwagę na współzależność między świadomością potoczną a formami organizacji społeczeństwa. Z kolei K.Manheim dostrzegł niebezpieczeństwo wynikające z rozrostu organizacji dla liberalnych wartości takich jak: indywidualizm, wolność, równość.
Również polska myśl o organizacji ma długą historię. Szczególne zainteresowanie organizacją pracy znajdujemy na gruncie polskiego pozytywizmu, czyli na przełomie XVIII i XIX wieku. W dziełach z tego okresu możemy znaleźć wiele myśli, które dopiero w 100 lat później zostały „odkryte” przez naukę głównie amerykańską. Na przykład D.Chłapowski już w latach 30-tych XIX wieku czyli cały wiek przed E.Mayo dostrzegał rolę bodźców psychicznych (życzliwy stosunek do ludzi) w kierowaniu zespołem, w związku z czym zalecał dobre poznanie podwładnych, ich potrzeb, wad oraz zalet, podkreślał znaczenie ludzkiego traktowania podwładnych, doradzał rezygnację ze ścisłej kontroli i przymusu. [cyt. za 16 str. 61].