3. Socjologia organizacji cd4
25 lipca 2010Socjologia organizacji a inne nauki o organizacji
Socjologia organizacji jak już wcześniej wspomniano – ma wiele punktów stycznych z psychologią organizacji i teorią organizacji i zarządzania. Możliwe są więc spory kompetencyjne i problemy z wytyczeniem granic między tymi dziedzinami wiedzy. Oto opinie reprezentantów każdej z trzech wymienionych dyscyplin:
1. Opinia przedstawiciela teorii organizacji i zarządzania -K. Ziemniewicza:” Z naukami socjologicznymi łączą naukę o organizacji i zarządzaniu wielostronne powiązania pod względem przedmiotu badań i metody. Praktycznie ujmując przedmiot badań teorii organizacji i zarządzania oraz socjologii pokrywa się. Daleko idąca zbieżność występuje również w stosowanych metodach badawczych. Różnica między obu naukami polega na tym, że nauka o organizacji operuje szerszym zestawem zmiennych aniżeli socjologia organizacji , uwzględniając w znacznej mierze uwarunkowania techniczne, ekonomiczne, prawne, ekologiczne i inne. Ponadto nauka o organizacji preferuje sprawnościowy punkt widzenia, a socjologia opis i wyjaśnienie. /…/ Wspólny, rozległy obszar badawczy występuje również między nauką o organizacji a psychologią. Takim ważnym problemem badawczym, interesującym obie nauki jest motywacja pracownicza. Na pograniczu nauki o organizacji, sojologii i psychologii wyodrębniły się specjalne subdyscypliny pod nazwą socjologia organizacji i psychologia organizacji.” [16 str. 14].
2. Opinia psychologa Z.Ratajczak: „Psychologia organizacji jest /…/ zasilana niejako przez dopływ wiedzy gorącej z psychologii społecznej /…/, z socjologii organizacji, a także z teorii organizacji, która zawsze wywierała wpływ na stosowane nauki psychologiczne w przemyśle /…/ Wszystkie te dyscypliny razem wzięte, a więc: psychologia organizacji wraz z psychologią pracy , psychologią społeczną i socjologią organizacji, stanowią razem system nauk o zachowaniu /…/; teorie organizacji pełnia rolę służebną w zakresie praktyki wprowadzania zmian do organizacji”. [7 str. 18].
3. Opinia socjologa K.Doktóra: „Socjologia organizacji krzyżuje też swe zainteresowania badawcze z psychologią organizacji i psychologią kierowania. Ta równie nowa dyscyplina toruje sobie dopiero drogę do uniwersyteckich programów, katedr i instytutów badawczych. Najczęściej wspólnota merytoryczna socjologów i psychologów badających organizacje przejawia się w podejmowaniu pospołu lub oddzielnie tematów następujących: społeczne pozycje i role w organizacjach, znaczenie małych grup społecznych, czynniki kształtujące osobowość czy też style kierowania w organizacjach. Socjologia organizacji, reprezentując nurt humanistyczny w studiach nad organizacjami, ma wiele wspólnych punktów z teorią organizacji (występującą w Polsce pod nazwa teoria organizacji i zarządzania), uprawianą przez zawodowych teoretyków lub ekonomistów i inżynierów. Tematycznie wspólnota ta jest daleko posunięta a zakresy przedmiotowe bardzo zbliżone. Obecnie socjologowie organizacji widzą swą perspektywę w integracji różnych nauk zajmujących się organizacjami jako polem obserwacji naukowej, pomiarów, projektowania, modelowania czy symulacji /…/ten mieszany rodowód prowadzi nadal do wielu sporów granicznych, a próby oddzielenia się socjologów czy też oddzielenia socjologów przez innych specjalistów są zajęciem jałowym, kiedy programowo prawie wszyscy są zgodni z imperatywem integralności nauk. [5 str. 17-22].
Z przytoczonych zgodnych opinii przedstawicieli różnych nauk wynika wniosek, że granic między naukami o organizacji i zarządzaniu nie można ustalić według obiektu badań i formułowanych o tych obiektach teorii, bo te są wspólne dla wielu dziedzin szczegółowych. Cechą zjawisk i procesów zachodzących w rzeczywistości jest ich wieloaspektowość. Nauki szczegółowe zajmują się zaś poszczególnymi aspektami rzeczywistości i na tej podstawie możemy je odróżnić, ale ich granice pozostają nieostre. Na przykład teoretycy organizacji i zarządzania słusznie zaliczają teorię Human Relations sformułowaną przez E.Mayo do klasyki swojej nauki. Ale psychologowie uważają E.Mayo za „ojca” psychologii pracy, bo odkrył znaczenie czynnika emocjonalnego w procesie pracy. Socjologowie zaś nazywają E.Mayo „ojcem” socjologii pracy, bo opisał znaczenie nieformalnych norm i grup społecznych w miejscu pracy. Każda z tych nauk uważa tę samą teorię za swoją, ale każda czerpie z niej inny aspekt tego samego zagadnienia, procesu lub zjawiska. To samo można powiedzieć o wielu innych obiektach badań jak np. grupa społeczna, struktura organizacji, styl kierowania itp. Jeżeli przedstawiciele różnych nauk zajmują się tym samym, to wcale nie znaczy, że mówią to samo. Nauki o organizacji i zarządzaniu mają (używając sformułowań Arystotelesa i Tomasza z Akwinu) wspólny przedmiot materialny badań, a różnią się między sobą przedmiotem formalnym, czyli spojrzeniem pod specjalnym kątem na ten sam przedmiot materialny, którym jest człowiek, organizacja rozumiana jako grupa społeczna i społeczeństwo.