4.2. Rozmowa kwalifikacyjna z kandydatem do pracy
29 listopada 2010Rozmowa kwalifikacyjna z kandydatem do pracy jest specyficznym wywiadem. Od zwykłego wywiadu badawczego różni się przede wszystkim celem, którym jest decyzja o zatrudnieniu lub odrzuceniu kandydata. Kandydat ma więc silną motywację do uczestniczenia w rozmowie, co zwalnia prowadzącego rozmowę od trudnego zadania, jakim w wywiadzie badawczym jest motywowanie respondenta do uczestnictwa w badaniach i udzielania odpowiedzi wyczerpujących. Trudności dla badacza stwarza natomiast silna motywacja kandydata do przedstawiania się w korzystnej dla siebie perspektywie (błąd response-set), ukrywania informacji niekorzystnych oraz stosowanie wyuczonych technik i odpowiedzi na pytania, które najczęściej powtarzają się w rozmowach tego typu. Jest to tzw. umiejętność sprzedawania się, która sama w sobie jest wartością pozytywną, bo jeśli kandydat sam siebie nie potrafi zaprezentować, to również nie będzie umiał firmy właściwie zaprezentować, jeśli zostanie pracownikiem. Ale podczas rozmowy prowadzący wywiad musi umieć rozpoznać, co jest informacją prawdziwą o kandydacie, a co jedynie wyuczonym blichtrem reklamowym. Umiejętność ta jest tym bardziej istotna, im bardziej kandydaci różnią się stopniem opanowania sztuki odpowiadania na pytania, zwłaszcza, gdy tej wprawy zabraknie lepszemu pod względem zawodowym kandydatowi do pracy.
W przeciwieństwie do wywiadu badawczego rozmowa kwalifikacyjna ma na celu nie tylko pozyskanie informacji o kandydacie ale też wymianę informacji. Jak twierdzi Lin Grensing, rozmowa kwalifikacyjna ma trzy cele:
a) kandydatowi pozwala zaprezentować swe umiejętności oraz kwalifikacje związane
ze stanowiskiem pracy, o jakie się ubiega,
b) prowadzącemu rozmowę daje okazję do przedstawienia oferowanego stanowiska pracy i całej firmy,
c) prowadzącemu pozwala zebrać dodatkowe informacje o kandydacie ponad te, które uzyskał z przedstawionego życiorysu [3, s. 51].
Rozmowa kwalifikacyjna często jest dla kandydata pierwszą okazją obejrzenia firmy i porozmawiania z reprezentantem tej firmy. Na tej podstawie kształtuje on sobie opinię o firmie, poznaje jej kulturę i swoje ewentualne stanowisko pracy. Podczas pierwszego kontaktu kandydat jest bystrym obserwatorem, a jego pierwsze obserwacje kształtują długotrwałą postawę wobec firmy. Podczas rozmowy kwalifikacyjnej obustronna wymiana informacji i spostrzeżeń jest więc bardzo dynamiczna. To oznacza, że obie strony – kandydat i prowadzący rozmowę – powinni przygotować się do niej bardzo starannie. Pójście na rozmowę kwalifikacyjną bez przygotowania jest – jak pisze L. Grensing – szaleństwem [3, s. 81]. Rozmowa zabieganego menedżera w przerwie jego licznych zajęć na zasadzie czytania w obecności kandydata po raz pierwszy złożonych przez niego dokumentów i wymyślania na gorąco pytań jest wszystkim innym tylko nie rozmową kwalifikacyjną. Źle przeprowadzona rozmowa kwalifikacyjna nie daje szans ani prowadzącemu na poznanie kandydata, ani kandydatowi na zaprazentowanie swych umiejętności i udowodnienia, że jest dobrym lub najlepszym kandydatem. Główną odpowiedzialność za źle przeprowadzoną rozmowę ponosi oczywiście prowadzący. Dla najlepszych kandydatów największym zagrożeniem nie są starannie przygotowane, długie, męczące i trudne procedury selekcyjne lecz właśnie niestaranne, powierzchowne, niekompetentne rozmowy kwalifikacyjne.
Najogólniejszym celem poznawczym rozmowy kwalifikacyjnej jest ocena, w jakim stopniu kandydat – jego kwalifikacje, cechy osobowości, zdobyte doświadczenie itp. – odpowiada wymaganiom stanowiska, o które się ubiega. Zatem podstawą formułowania pytań do rozmowy kwalifikacyjnej jest opis wymagań stanowiska pracy w aspekcie potrzebnej wiedzy, specyficznych umiejętności, pożądanej osobowości, zdolności psychofizycznych i zdrowotnych pracownika na danym stanowisku. Bez wyobrażenia sobie i zwerbalizowania idealnej sylwetki pracownika prowadzący rozmowę nie potrafi ocenić, który z kandydatów jest najlepszy. Nie zawsze jest tak, że najlepszym poszukiwanym kandydatem wśród zgłaszających się do pracy jest osoba z najwyższymi kwalifikacjami, najinteligentniejsza, najsympatyczniejsza, ponieważ zawsze najlepszym jest kandydat najbardziej odpowiadający wymaganiom stanowiska. Dopóki te wymagania nie są jasno uświadomione, dopóty nie wiadomo jak ocenić, który kandydat jest najlepszy.