4. Ustalenie form płac
23 lipca 2010Forma płac powinna odpowiadać zasadzie ekwiwalentności wynagrodzenia i wydajności. Wyróżnić można dwie podstawowe formy płac: czasową i akordową.
Płaca czasowa polega na wynagradzaniu za czas pracy, który pracownik oddaje do dyspozycji przedsiębiorstwa w ramach umowy o pracę. Zarobek zatrudnionego kształtuje się więc proporcjonalnie do czasu pracy, gdyż stawka płac za jednostkę czasu jest stała. Podnoszony często zarzut, że płaca czasowa jest niezależna od wyników, jest niewłaściwy o tyle, że w praktyce płaca czasowa jest związana częściowo z bardzo konkretną pracą i wynikami, jakie w tym czasie trzeba uzyskać. W ten sposób brak co prawda bezpośredniego, ale jest pośredni związek między wysokością wynagradzania a wykonywaną pracą.
Płaca czasowa powinna być stosowana wszędzie tam, gdzie różnorodność i brak możliwości kwantyfikowania oczekiwanych wyników uniemożliwiają ścisłą ocenę wydajności pracy, gdzie jakość wykonanej pracy jest szczególnie cenna lub wskutek warunków technologicznych swoboda wykonywania pracy jest duża i nie podlega indywidualnemu oddziaływaniu.
Zalety płacy czasowej są wyraźnie widoczne: pracownik ma zapewniony stały dochód, jego zdrowie nie jest zagrożone nadmierną eksploatacją, a przy przejściowych kryzysach nie grozi odczuwalna utrata zarobków. Ta forma wynagrodzeń ułatwia rozwój i utrzymanie stosunków społecznych. Zaletę jest także prostota obliczeń i administrowania płacami. Wadą jest odczuwalna czasami „niesprawiedliwość” – szybcy, zręczni pracownicy uskarżają się na tę formę płac, ponieważ czują się nieodpowiednio wynagradzani w stosunku do innych.
Płaca akordowa charakteryzuje się regularną, bezpośrednią zależnością między wydajnością ilościową i wysokością wynagrodzenia. W zasadzie praca jest opłacana proporcjonalnie do wykonanej liczby jednostek produkcji. Jednostkowy koszt płac pozostaje – w odróżnieniu od płacy czasowej- stały.
Płaca akordowa może przybierać formę akordu pieniężnego, czasowego lub prowizyjnego.
W przypadku akordu pieniężnego rezultat pracy jest mierzony w jednostkach naturalnych lub umownych (liczba wykonanych sztuk produktu lub operacji) i stanowi on podstawę obliczenia zarobku:
Zarobek w akordzie pieniężnym (zł) = stawka akordowa x
(zł/szt.|) liczba wykonanych jednostek
(szt)
W akordzie czasowym, ustala się czas zadany (norma czasu) na wykonanie jednostki zadania. Zarobek oblicza się w tym przypadku następująco:
Zarobek w akordzie czasowym (zł) = stawka płac x
zł/godz. liczba wykonanych jednostek
szt x norma czasu
godz./szt
W akordzie prowizyjnym, rezultat pracy jest mierzony wartościowo ( zł) i stanowi on podstawę obliczenia zarobku:
Zarobek w akordzie prowizyjnym
(zł) = stawka płac x
(%|) Wartość rezulatatu pracy
(szł)
Płace akordowe mogą być ustalane dla poszczególnych pracowników ( akord indywidualny) lub dla grupy osób (akord zbiorowy).
Dla przedsiębiorstwa płaca akordowa stanowi bezpieczną podstawę kalkulacji kosztów produktu, gdyż koszt jednostkowy pozostaje stały niezależnie od wydajności pracy.
Zakres stosowania płacy akordowej jest mocno ograniczony. Zakłada ona nie tylko bardzo standaryzowane zadania, ale także przejrzystą i szybki pomiar rezultatu pracy.
Każda forma płac charakteryzuje się:
elastycznością wzrostu wynagrodzeń w stosunku do poziomu osiąganych efektów,
złożonością procedury naliczania płac,
stopniem konkretyzacji wyznaczania i rozliczania zadań,
intensywnością zapotrzebowania na środki finansowe na wynagrodzenia w poszczególnych okresach czasu,
różnym wpływem wynagrodzeń na koszty robocizny ogółem i jednostkowe wyrobu,
stabilnością wynagrodzeń uzyskiwanych przez poszczególnych pracowników w różnych okresach.