5. Zasady udzielania urlopów wypoczynkowych.
19 kwietnia 2010Zasady te są zawarte w art.160 – 170 Kp. oraz w § 1-5 cytowanego na wstępie rozporządzenia MPiPS z dnia 08.01.97r. – w sprawie zasad udzielania urlopu wypoczynkowego ….. .
Pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi urlopu w tym roku w którym pracownik uzyskał do niego prawo. Zasada ta dotyczy zarówno pierwszego jak i kolejnych urlopów. Urlopu udziela pracodawca zgodnie z wcześniej ustalonym – w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową – planem urlopów. Przy ustalaniu tego planu, pracodawca powinien wziąć pod uwagę wnioski pracowników co do terminu i długości urlopu, a także powinien kierować się koniecznością zapewnienia normalnego toku pracy w zakładzie.
Należy tu podkreślić, że o terminie udzielenia pracownikowi urlopu decyduje pracodawca. Nie jest on związany wnioskiem danego pracownika. Jednakże Kodeks Pracy przewiduje pewne sytuacje, w których pracodawca zobowiązany jest do udzielenia urlopu w terminie wskazanym przez pracownika. Przypadki te określone są w art.163 § 3 i art. 205 § 3 Kp.
A zatem na wniosek pracownicy udziela się jej urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po urlopie macierzyńskim a pracownikowi młodocianemu, który uczęszcza do szkoły pracodawca obowiązany jest udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych.
Zgodnie z art.163 § 4 Kp. plan urlopów powinien być podany do wiadomości pracowników w sposób przyjęty u danego pracodawcy.
Kodeks pracy w art. 164 § 1 i 2 dopuszcza możliwość przesunięcia ustalonego wcześniej terminu urlopu. Przyczyny takiego przesunięcia mogą dotyczyć zarówno pracownika jak i pracodawcy. Z § 1 tego przepisu wynika, że z powodu ważnych przyczyn pracownik może zwrócić się z umotywowanym wnioskiem do pracodawcy o przełożenie (przesunięcie) uzgodnionego terminu na inny (wcześniejszy lub późniejszy). Decyzja w tym zakresie należy jednak do pracodawcy, który ocenia taką możliwość. Natomiast § 2 omawianego artykułu Kp. dopuszcza możliwość przesunięcia terminu urlopu z powodu szczególnych potrzeb zakładu, jeżeli nieobecność pracownika w pracy spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy. Ocena taka należy do pracodawcy, który kieruje całym zakładem i jest odpowiedzialny za organizację pracy, przebieg produkcji itp.
Ponadto pracodawca obowiązany jest przesunąć urlop na termin późniejszy, jeżeli pracownik nie może rozpocząć wykorzystywania tego urlopu w ustalonym terminie, z przyczyn usprawiedliwiających jego nieobecność, w szczególności takich jak:
1. czasowa niezdolność do pracy w skutek choroby,
2. odosobnienie w związku z chorobą zakaźną,
3. powołanie na ćwiczenia wojskowe albo na przeszkolenie wojskowe na czas do 3 miesięcy,
4. urlop macierzyński.
Na pracodawcy będzie ponadto spoczywał obowiązek przesunięcia urlopu wypoczynkowego w przypadku, gdy pracownik nie będzie mógł rozpocząć tego urlopu z powodu choroby dziecka lub innego członka rodziny wymagającego sprawowania przez pracownika osobistej opieki bądź gdy wystąpi konieczność sprawowania przez pracownika osobistej opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat ośmiu.
Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić także na wniosek pracownika w sytuacjach, które uniemożliwiają wykorzystanie tego urlopu zgodnie z jego przeznaczeniem. Sytuacja taka będzie miała miejsce np. w przypadku zgonu czy pogrzebu członka rodziny, pod warunkiem, że to zdarzenie nastąpiło w chwili rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego.
Może się także zdarzyć, że pracownik rozpocznie wykorzystywanie urlopu wypoczynkowego, lecz w jego trakcie wystąpią nagle pewne przyczyny które uniemożliwią mu właściwe wykorzystanie tego urlopu. Jeżeli przyczynami tymi będą okoliczności wskazane w art. 166 Kp., to pracodawca obowiązany jest udzielić pracownikowi urlopu w terminie późniejszym.
Ustawodawca do przyczyn tych zaliczył:
1. Czasową niezdolność do pracy wskutek choroby trwającej co najmniej 3 dni w czasie urlopu,
2. Odosobnienie w związku z chorobą zakaźną,
3. Odbywanie ćwiczeń wojskowych lub przeszkolenie wojskowe przez czas co najmniej 3 miesięcy,
4. Urlop macierzyński.
Katalog okoliczności uniemożliwiających pracownikowi wykorzystania w całości urlopu wypoczynkowego jest wyczerpujący, a zatem wystąpienie jakiejkolwiek innej sytuacji w trakcie wykorzystywania urlopu nie uzasadnia przesunięcia „niewykorzystanej części” urlopu na termin późniejszy. I tak np. choroba dziecka pracownika w trakcie wykorzystywanego urlopu nie powoduje przesunięcia urlopu na późniejszy termin.
Zgodnie z § 5 – cytowanym już wcześniej kilkakrotnie – rozporządzenia MPiPS z dnia 08.01.1997r., w okolicznościach uzasadniających przesunięcie urlopu na inny termin niż określony w planie urlopów, pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi nie wykorzystanego urlopu w terminie z nim uzgodnionym.
Zasadą jest udzielenie urlopu wypoczynkowego w tym roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo (art.161 Kp.). Jeżeli jednak z różnych powodów pracownik nie wykorzystał należnego mu urlopu w tym roku, w którym nabył do niego prawo i nie wykorzystał go także zgodnie z planem urlopów, to zgodnie z art.168 Kp. pracodawca powinien udzielić takiego urlopu najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego.
Urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w całości.
Zasadą jest prawo do nieprzerwanego urlopu. Przepisy Kp. przewidują jednak pewne wyjątki od tej zasady. I tak zgodnie z art.162 Kp. na wniosek pracownika urlop może być dzielony na części a jedna z nich winna obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Powyższy przepis daje pracownikowi możliwość podzielenia urlopu, jeżeli z ważnych, uzasadnionych przyczyn nie może tego urlopu wykorzystać w jednej części.
Jak już na wstępie wspomniano, pracodawca udziela urlopu wypoczynkowego – zgodnie z art.154 Kp. – w dniach roboczych z wyłączeniem niedziel i świąt oraz dni dodatkowo wolnych od pracy wprowadzonych w danym zakładzie pracy. W przypadku jednak organizacji pracy, która zakłada stałą pracę we wszystkie dni tygodnia (np. czterobrygadowa) udzielanie urlopu wypoczynkowego tylko w dni robocze nastręcza trudności.
W związku z tym można wprowadzić do układu zbiorowego pracy postanowienie o udzielaniu urlopu wypoczynkowego pracownikowi zatrudnionemu w czterobrygadowej lub podobnej organizacji pracy w jego dniach pracy ustalonych w harmonogramie pracy (tzw. „grafiku”), pod warunkiem, że do urlopu nie będą wliczane dni dodatkowo wolne od pracy oraz dni wolne udzielone w zamian za przepracowane niedziele i święta. Taka też regulacja została przyjęta w zakładowym układzie zbiorowym pracy obowiązującym w EC Elbląg.