8. Zakończenie
14 Wrzesień 2011Część pracy zwarta zakończeniem w zależności od kontekstu i celu może mieć różną konstrukcję. Może nosić także różną nazwę (podsumowanie, wnioski, wnioski końcowe, inne).
Niemniej zawsze dobrze napisane zakończenie ma być zwieńczeniem zapowiedzianego we wstępie, a przeprowadzonego w pracy zamysłu (zadania) badawczego, niezależnie od dziedziny zainteresowań i szczególnego przedmiotu pracy. Takie ujęcie oznacza, że:
1) istnieje bezpośrednia relacja między wstępem, rozdziałami (częściami) i zakończeniem; zakończenie nie jest elementem nowym, innym, obcym, ale jest częścią całości;
2) bazą ustaleń dokonanych w zakończeniu są zamierzone (we wstępie) i osiągnięte (w rozdziałach) wyniki badawcze; właśnie resumpcja tych wyników stanowi główną treść zakończenia;
3) wskazując na ową resumpcję, nie należy jej utożsamiać z relacją powtarzającą wyniki osiągnięte w pracy, ale z takim ich przedstawieniem, które daje podstawę nowym i wyrażonym myślom w postaci twierdzeń syntetycznych, powstałych na podstawie dotychczas osiągniętych szczegółowych ustaleń;
4) właśnie zakończenie ma realizować regułę przejścia od szczegółowego do ogólnego;
5) w zakończeniu można też eksponować refleksję o tym, dlaczego osiągnięto taki a nie inny wynik, co może być nawiązaniem także do możliwości dostępu do źródeł, możliwości przeprowadzenia określonego doświadczenia itp.;
6) w zakończeniu jest miejsce na to, by ustosunkować się do kwestii podjętych w pracy, ale nie rozstrzygniętych, oraz do kwestii, które nie zostały podjęte, ale zostały zgłoszone;
7) zakończenie jest dobrym miejscem na ogólną ocenę tego, co zostało w pracy szczegółowo przedstawione, a nawet na sądy wartościujące, jeśli ich treść nie wykracza poza konsekwencje przyjętej metody badań i poza kompetencje badającego;
8) stosownie do tytułu pracy i jej treści, odnoszącej się zazwyczaj do osób, twórczości, zjawisk, praw, pojęć, faktów, nurtów, działalności, organizacji, w zakończeniu należy starannie dopilnować logiczności ujęcia relacjonowanych wyników badań.