II etap. Jednolity (wewnętrzny) rynek [The Single (internal) market]
14 kwietnia 2010Postanowienia Traktatu o EWG okazały się niewystarczające do stworzenia realnie funkcjonującego wewnętrznego rynku. Traktat ten skupił się bowiem na unii celnej, ustalając konkretny harmonogram dochodzenia do niej, podczas gdy inne sprawy decydujące często o swobodzie konkurencji i niezakłóconym przepływie towarów, usług, kapitału i siły roboczej zostały w nim potraktowane dość ogólnikowo. Bariery o charakterze technicznym (różnorodne normy, standardy i przepisy prawne), fiskalnym (zróżnicowane systemy podatkowe) i fizycznym (kontrole graniczne) nadal istniały, a nawet uległy wzmocnieniu w niektórych, szczególnie „wrażliwych” dziedzinach.
W tej sytuacji Komisja WE, z inicjatywy jej ówczesnego przewodniczącego Jacquesa Delorsa, przedstawiła w 1985 r. tzw. Białą Księgę zawierającą program utworzenia rynku wewnętrznego. Przyjęcie tego programu połączono ze zmianą Traktatów założycielskich Wspólnot Europejskich, co nastąpiło przez podpisanie 17 lutego 1986 r. w Luksemburgu Jednolitego Aktu Europejskiego (SingleEuropean Act). Wszedł on w życie 1 lipca 1987 r.
Najważniejsze postanowienie Jednolitego Aktu Europejskiego dotyczy utworzenia, do końca 1992 r., jednolitego (wewnętrznego) rynku. Zgodnie z Białą Księgą Komisji Wspólnot Europejskich, program budowy tego rynku zakładał przyjęcie i wdrożenie 282 aktów prawnych. W odniesieniu do większości kwestii dotyczących rynku wewnętrznego wprowadzono zmianę procedury podejmowania decyzji przez Radę, rezygnując z zasady jednomyślności na rzecz kwalifikowanej większości głosów. Jednolity Akt Europejski wzmocnił rolę Parlamentu Europejskiego poprzez wprowadzenie tzw. procedury współpracy, dającej Parlamentowi możliwość wywierania większego wpływu na decyzje Rady. Kompetencje Wspólnot Europejskich zostały w Jednolitym Akcie Europejskim rozszerzone na sferę ochrony środowiska oraz politykę w zakresie badań i rozwoju. Zajęto się także problematyką spójności gospodarczej i społecznej w ramach Wspólnot, tworząc mechanizmy pomocy dla krajów członkowskich o niższym poziomie rozwoju gospodarczego (powołano do życia Fundusz Spójności [Cohesion Fund] przeznaczony dla Grecji, Hiszpanii, Irlandii i Portugalii).
Program budowy jednolitego (wewnętrznego) rynku został w istotnej mierze zrealizowany zgodnie z ustalonym terminem, czyli do końca 1992 r. Do dziś brak jest jednak niektórych, przewidzianych w nim regulacji, a poszczególne państwa ociągają się z wprowadzeniem do swej narodowej legislacji niektórych ustaleń prawa wspólnotowego.