Inne rodzaje faktoringu i podsumowanie
7 grudnia 2010- Faktoring niepełny (z regresem) – dokonanie cesji wierzytelności nie obejmuje przejęcia ryzyka niewypłacalności dłużnika wobec faktora. Jest to de facto zaciągnięcie kredytu krótkoterminowego przez faktoranta, bowiem w przypadku nie dokonania zapłaty przez dłużnika, on musi to uczynić na rzecz faktora.
Ta forma faktoringu powinna w pierwszej kolejności znaleźć zastosowanie przy finansowaniu kredytów kupieckich udzielanych przez dostawcę dla godnych zaufania odbiorców, kiedy wydłużone terminy płatności wynikają ze specyfiki prowadzonej działalności. Faktorant ponosi odpowiedzialność wobec faktora i musi o tym pamiętać, wnioskując o udzielenie faktoringu niepełnego, bowiem obciążają go skutki niespłacenia kwoty wierzytelności w terminie.
- Faktoring mieszany – to połączenie faktoringu pełnego i niepełnego. Faktor przejmuje ryzyko odpowiedzialności dłużnika wyłącznie do pewnej kwoty, natomiast odpowiedzialność spoczywa nadal na faktorancie. Rozwiązanie to jest rozłożeniem odpowiedzialności między faktora i faktoranta.
Przykład
Faktorant posiada wobec dłużnika wierzytelność na kwotę 100 000,00 zł. Umowa z faktorem przewiduje przejęcie ryzyka wypłacalności dłużnika przez faktora do kwoty 50 000,00 zł. Z tego wynika, że jeżeli faktorant przedstawi faktorowi wierzytelność do wykupu, to faktor przejmie na siebie ryzyko ewentualnej niewypłacalności dłużnika do kwoty 50 000,00 zł, natomiast powyżej tej kwoty odpowiedzialność nadal spoczywać będzie na faktorancie. Szczególną formą jest faktoring tajny (nie notyfikowany). Ta forma faktoringu niepełnego polega na tym, że dłużnik w ogóle nie zostaje powiadomiony o zawarciu umowy faktoringu. Faktorantowi może zależeć na zawarciu umowy faktoringowej w tej formie z uwagi na zachowanie dobrej współpracy z dłużnikiem. Praktyka wskazuje na to, że chociaż w umowie pomiędzy faktorantem a dłużnikiem nie zastrzeżono, że wierzytelność nie może być zbywana osobie trzeciej, to z uwagi na dobrą współpracę pomiędzy kontrahentami, wierzyciel woli zaciągnąć kredyt krótkoterminowy, niż korzystać z faktoringu, który wprowadza w stosunek umowny trzeci podmiot, najczęściej bank. Nieznajomość procedur związanych z faktoringiem, a często także brak dobrej woli po stronie dłużnika nie pozwalają wierzycielowi na korzystanie z tej formy finansowania krótkoterminowego, jaką jest faktoring.
Wprawdzie zainteresowanie faktoringiem tajnym jest coraz większe na rynku usług finansowych, ale jednocześnie wiele banków i innych instytucji finansowych nie stosuje tej formy, wymagając formalnego powiadomienia dłużnika o dokonanej cesji i uznania przez niego istniejącej wierzytelności. Trudno zrozumieć ten fakt, zwłaszcza że faktoring tajny ma charakter faktoringu niepełnego i za ewentualne nieuregulowanie płatności w terminie ponosi odpowiedzialność faktorant. Obawy te związane są ze spłatą zobowiązań wobec banku lub innej instytucji finansowej, w przypadku gdy faktorant ma słabą sytuację finansową i ewentualne nieuregulowanie płatności w terminie spowoduje niemożność wykupu wierzytelności sprzedanej na rzecz faktora. Rozpatrując sytuację wykupu wierzytelności, należy liczyć się z faktem posiadania informacji o istniejącej wierzytelności wyłącznie od faktoranta. W przypadku faktoringu zabezpieczeniem należności wobec banku lub innej instytucji finansowej pozostaje najczęściej cesja praw z umowy lub faktury. W faktoringu tajnym brak poinformowania dłużnika o przelewie wierzytelności i tym samym uzyskania od dłużnika informacji np. o dokonanej kompensacie (forma zapłaty) może spowodować problemy z odzyskaniem środków zainwestowanych przez bank czy inny podmiot finansowy.
Wątpliwości dotyczące stosowania faktoringu tajnego powstają także na gruncie Konwencji Ottawskiej. W art. 1 ppp 2 pkt c) konwencja stnaowi, że warunkiem koniecznym dla istnienia umowy faktoringu jest powiadomienie dłużnika o dokonanym przelewie wierzytelności. Art. 1 ppp 4 konwencji interpretuje pojęcie powiadomienia dłużnika w sposób następujący:
„Dla potrzeb tej konwencji:
a) pisemne powiadomienie nie musi być podpisane, ale musi ono zawierać informację o tym, kto albo w czyim imieniu je wysyła,
b) pisemne powiadomienie może – ale nie musi – mieć formę telegramów, teleksów lub innych środków telekomunikacji, musi natomiast mieć formę, którą można odtworzyć w postaci materialnej,
c) pisemne powiadomienie uważa się za doręczone wówczas, gdy adresat je przyjął.2)
Zaś jej art. 8 ppp 1 stanowi: „Dłużnik jest zobowiązany zapłacić faktorowi wtedy – i tylko wtedy – gdy dłużnik nie jest świadomy istnienia wyższych praw innej osoby do zapłaty i pisemne powiadomienie o przeniesieniu prawa własności.
a) zostaje przekazane dłużnikowi przez dostawcę lub przez upoważnionego przez dostawcę faktora;
b) zasadnie określa wierzytelności, do których prawo własności zostało przeniesione na faktora, a któremu bądź na którego konto dłużnik obowiązany jest dokonać zapłaty;
c) odnosi się do wierzytelności powstałych w wyniku umowy sprzedaży dóbr, podpisanej w dniu bądź przed dniem doręczenia zawiadomienia”.3) W Polsce przepisy kodeksu cywilnego (art. 512, 513) nie wymagają formalnego powiadomienia o zbyciu (cesji) wierzytelności, ale też przepisy te zwalniają dłużnika z odpowiedzialności wobec wierzyciela, który nabył wierzytelność, gdy dłużnik dokonał płatności na rzecz wierzyciela, który zbył wierzytelność w jakiejkolwiek prawnie dopuszczalnej formie, np. potrącenie.
Zabezpieczenie umów faktoringu
Niewątpliwym atutem stosowania faktoringu jako metody finansowania jest kwestia zabezpieczeń. Jak już wcześniej pisałam, zabezpieczeniem w przypadku faktoringu jest cesja praw z umowy lub faktury. Dodatkowo faktor może żądać innych zabezpieczeń, najczęściej w postaci weksli własnych lub poręczonych. I tak, np. przy faktoringu pełnym (bez regresu) oprócz cesji praw z umowy lub faktury dodatkowym zabezpieczeniem może być weksel własny dłużnika wystawiony na faktora.
Uproszczone formy zabezpieczeń stosowane w faktoringu pozwalają na korzystanie z tego finansowania przedsiębiorstwom, które nie otrzymały kredytu właśnie z uwagi na brak odpowiedniego zabezpieczenia.
Podsumowanie
Faktoring jest korzystną formą zarządzania środkami finansowymi w przedsiębiorstwie. Wynika to z kilku przesłanek. I tak, korzystanie z faktoringu jest wskazane dla firmy szczególnie w przypadku gdy:
- ma ona stałych odbiorców towarów i usług,
- chce zdyscyplinować dłużników do terminowego wywiązywania się z płatności,
- nie dysponuje odpowiednim zabezpieczeniem niezbędnym przy ubieganiu się o kredyt,
- ma nierównomiernie rozłożone w czasie zapotrzebowanie na środki pieniężne (okresowe),
- zależy jej na dokładnym planowaniu wpływów i wydatków, – ponosi znaczące koszty administracyjne z tytułu udzielanych kredytów kupieckich,
- chce mieć szybki dostęp do środków pieniężnych.4) Przesłanki te wskazują, że faktoring jako sposób finansowania – wraz z rozwojem gospodarki rynkowej – będzie coraz popularniejszą formą wspomagania płynności finansowej przedsiębiorstw.